გავლენაზე ორიენტირებული ინვესტიციები და მდგრადი განვითარება საქართველოში: გაეროს ხედვა

გავლენაზე ორიენტირებული ინვესტიციები სულ უფრო მნიშვნელოვან როლს ასრულებს გლობალურ ეკონომიკაში, რადგან კერძო კაპიტალი ეტაპობრივად მიემართება ისეთი ინიციატივებისკენ, რომლებიც ფინანსურ უკუგებასთან ერთად გაზომვად სოციალურ და გარემოსდაცვით შედეგებს ქმნის. კლიმატის ცვლილების, მზარდი უთანასწორობისა და მდგრადი განვითარების გამოწვევების ფონზე, გავლენაზე ორიენტირებული ინვესტიციები ეკონომიკური ზრდის დაჩქარების მძლავრ ინსტრუმენტად ჩამოყალიბდა – ინსტრუმენტად, რომელიც ერთდროულად ქმნის ხელშესახებ სარგებელს ადამიანებისა და პლანეტისთვის.

საქართველოსთვის გავლენაზე ორიენტირებული ინვესტიციები მნიშვნელოვან შესაძლებლობას წარმოადგენს. ქვეყნის სტრატეგიული მდებარეობა, განახლებადი ენერგიის პოტენციალი, მზარდი დაკავშირებადობა, განვითარებადი კაპიტალის ბაზრები და დიდი პოტენციალი ისეთ სექტორებში, როგორიცაა სოფლის მეურნეობა, ლოგისტიკა და მდგრადი ტურიზმი, ნოყიერ ნიადაგს ქმნის ისეთი ინვესტიციებისთვის, რომლებიც ფინანსურ მაჩვენებლებს პოზიტიურ სოციალურ და გარემოსდაცვით ზეგავლენასთან აერთიანებს.

გავლენაზე ორიენტირებული ინვესტიციები სულ უფრო მნიშვნელოვან როლს ასრულებს გლობალურ ეკონომიკაში, რადგან კერძო კაპიტალი ეტაპობრივად მიემართება ისეთი ინიციატივებისკენ, რომლებიც ფინანსურ უკუგებასთან ერთად გაზომვად სოციალურ და გარემოსდაცვით შედეგებს ქმნის. კლიმატის ცვლილების, მზარდი უთანასწორობისა და მდგრადი განვითარების გამოწვევების ფონზე, გავლენაზე ორიენტირებული ინვესტიციები ეკონომიკური ზრდის დაჩქარების მძლავრ ინსტრუმენტად ჩამოყალიბდა – ინსტრუმენტად, რომელიც ერთდროულად ქმნის ხელშესახებ სარგებელს ადამიანებისა და პლანეტისთვის.

საქართველოსთვის გავლენაზე ორიენტირებული ინვესტიციები მნიშვნელოვან შესაძლებლობას წარმოადგენს. ქვეყნის სტრატეგიული მდებარეობა, განახლებადი ენერგიის პოტენციალი, მზარდი დაკავშირებადობა, განვითარებადი კაპიტალის ბაზრები და დიდი პოტენციალი ისეთ სექტორებში, როგორიცაა სოფლის მეურნეობა, ლოგისტიკა და მდგრადი ტურიზმი, ნოყიერ ნიადაგს ქმნის ისეთი ინვესტიციებისთვის, რომლებიც ფინანსურ მაჩვენებლებს პოზიტიურ სოციალურ და გარემოსდაცვით ზეგავლენასთან აერთიანებს.

შეჯამების სახით, შეიძლება ითქვას, რომ გაეროს როლი არა ინვესტორების ჩანაცვლება, არამედ მდგრადი განვითარებისთვის ბაზრების ამუშავებაა  – იმ ინსტიტუტების, პარტნიორობებისა და საინვესტიციო პროექტების პორტფელის (pipelines) შექმნის გზით, რომელიც საქართველოში გავლენაზე ორიენტირებული ინვესტიციების ეფექტური მასშტაბირების შესაძლებლობას იძლევა.

შეგიძლიათ, გაგვიზიაროთ გაეროს მიერ მხარდაჭერილი იმ ინიციატივების ან მიდგომების მაგალითები, რომლებიც ხელს უწყობს ინკლუზიურ ეკონომიკურ ზრდას, კლიმატის მიმართ მედეგობას ან სოციალურ განვითარებას საქართველოში?

გაეროს ქვეყნის გუნდი მხარს უჭერს ინიციატივების ფართო სპექტრს, რომლებიც მიზნად ისახავს ინკლუზიური ეკონომიკური ზრდის დაჩქარებას, კლიმატის ცვლილებებისადმი მედეგობის გაძლიერებასა და სოციალური განვითარების ხელშეწყობას. გაერო მხარს უჭერს ეკონომიკურ ინკლუზიას ისეთი პროგრამების მეშვეობით, რომლებიც ფოკუსირებულია სოფლისა და ქალაქის განვითარებაზე, საჯარო-კერძო პარტნიორობაზე, მეწარმეობაზე, პროფესიული განათლების რეფორმაზე, მცირე ბიზნესის კონკურენტუნარიანობაზე, ციფრული ტექნოლოგიების დანერგვაზე როგორც კერძო, ისე საჯარო სერვისებში, დაკავშირებადობაზე და მწვანე ეკონომიკურ ტრანზიციაზე. ეს ძალისხმევა ხელს უწყობს ისეთ ქრონიკულ გამოწვევებთან გამკლავებას, როგორიცაა უმუშევრობა და ქალთა სამუშაო ძალის ჩართულობის შედარებით დაბალი მაჩვენებელი.

გაეროს ქალთა ორგანიზაცია კერძო სექტორთან პარტნიორობით ხელს უწყობს კომპანიებში ქალთა გაძლიერების პრინციპების დანერგვას. 2024 წლის ბოლომდე, WEP-ის ხელმომწერმა კომპანიებმა საქართველოში 71 000-ზე მეტ ქალს გაუწიეს მხარდაჭერა, რამაც მათთვის გააუმჯობესა ხელმისაწვდომობა ფინანსებზე, ჯანდაცვასა და ციფრულ ინსტრუმენტებზე და, ამავდროულად, ხელი შეუწყო სამუშაო ადგილებზე გენდერული სტერეოტიპების დაძლევას.

კიდევ ერთი მაგალითია გაეროს სურსათისა და სოფლის მეურნეობის ორგანიზაციის ინიციატივა, რომელიც ხელს უწყობს კლიმატგონივრული სოფლის მეურნეობის განვითარებას, სურსათის უვნებლობის სტანდარტების დანერგვასა და სოფლის ინტეგრირებულ განვითარებას ფერმერთა სკოლების (Farmer Field Schools) და ცხოველთა იდენტიფიკაციისა და მიკვლევადობის ეროვნული სისტემის (NAITS) მეშვეობით. აღნიშნული პროგრამა ხელს უწყობს მეცხოველეობისა და სოფლის მეურნეობის სექტორების მოდერნიზებას, აძლიერებს სოფლის ეკონომიკის კონკურენტუნარიანობას და ქმნის სამუშაო ადგილებს არა მხოლოდ სოფლის მეურნეობის მიმართულებით, არამედ სხვა სფეროებშიც.

კლიმატის ცვლილებისადმი ადაპტაცია და კატასტროფების რისკის შემცირება წარმოადგენს გაეროს უმთავრეს პრიორიტეტებს საქართველოში. გაეროს განვითარების პროგრამის ინიციატივა 100 თემი, 100 ნაბიჯი კლიმატგონივრული მომავლისკენ, რომელიც კლიმატის მწვანე ფონდის (GCF) მხარდაჭერით ხორციელდება, გარემოს დაცვისა და სოფლის მეურნეობის სამინისტროსთან და ორ სამოქალაქო ორგანიზაციასთან – შავი ზღვის ეკო-აკადემიასა და Hydroc-თან პარტნიორობით, მუშაობს 11 მდინარის აუზში მდებარე 100 მაღალი რისკის მქონე თემთან ბუნებრივი კატასტროფების საფრთხეების შესამცირებლად. პროგრამა ასევე აძლიერებს კლიმატის ცვლილებასთან ადაპტაციის შესაძლებლობებს ჰიდრომეტეოროლოგიური საფრთხეების მრავალმხრივი რისკების რუკების შედგენის, ადრეული გაფრთხილების სისტემებისა და კლიმატური რისკების მართვის დანერგვის გზით.

მთლიანობაში, გაეროს მდგრადი განვითარების თანამშრომლობის ჩარჩო – პროგრამა განსაკუთრებულ ყურადღებას უთმობს რეგიონული უთანასწორობის შემცირებას, დეცენტრალიზებული და ინკლუზიური მმართველობის გაძლიერებას, ადამიანის უფლებების დაცვასა და იმის უზრუნველყოფას, რომ ეკონომიკური და სოციალური განვითარების შედეგებით საქართველოს ყველა თემმა ისარგებლოს.

საქართველოში გაეროს ქვეყნის გუნდის პერსპექტივიდან, რა ძირითადი შესაძლებლობები და გამოწვევები არსებობს ისეთი ინვესტიციების მოზიდვის კუთხით, რომლებიც ფინანსურ უკუგებასთან ერთად გაზომვად სოციალურ და გარემოსდაცვით ზემოქმედებას ქმნის?

საქართველოს აქვს ძლიერი პოტენციალი გავლენაზე ორიენტირებული ინვესტიციების მოსაზიდად მისი სტრატეგიული მდებარეობის, სწრაფად მზარდი დაკავშირებადობის, განახლებადი ენერგიის რესურსების, სოფლის მეურნეობის სექტორისა და ძლიერი ეკონომიკური ზრდის წყალობით. ამავდროულად, ქვეყანას აქვს მტკიცე ერთგულება მდგრადი განვითარების მიზნებისადმი, რაც ნოყიერ ნიადაგს ქმნის ისეთი ინვესტიციებისთვის, რომლებიც ეკონომიკურადაც გამართლებულია და სოციალური ზეგავლენის მქონეც.

მთავარი შესაძლებლობები მოიცავს განახლებად ენერგიას, მდგრად ტურიზმს, სოფლის მეურნეობას, ლოგისტიკას და ცირკულარული ეკონომიკის ბიზნესებს, როგორიცაა ნარჩენების გადამუშავება და მართვა. საქართველოს ჰიდროენერგეტიკული, მზისა და ქარის ენერგიის პოტენციალს, ისეთ პროექტებთან ერთად, როგორიცაა შავი ზღვის წყალქვეშა კაბელი, შეუძლია, ხელი შეუწყოს ქვეყნის პოზიციონირებას რეგიონულ მწვანე ენერგეტიკულ ჰაბად. ამ ინვესტიციებს შეუძლია სამუშაო ადგილების შექმნა, ენერგოუსაფრთხოების გაუმჯობესება და ემისიების შემცირება.

ასევე, საქართველოს აქვს შესაძლებლობები დაბალნახშირბადიანი ტრანსპორტის, კლიმატის ცვლილებებისადმი მედეგი ინფრასტრუქტურის, ციფრული განათლების, ტელემედიცინისა და ქალთა მიერ მართული ბიზნესებისა და მიკრო, მცირე და საშუალო საწარმოების მხარდაჭერის მიმართულებით. აღნიშნულ სექტორებს შეუძლია,ხელი შეუწყონ ქალაქსა და სოფელს შორის არსებული უთანასწორობის შემცირებას, ფინანსური ინკლუზიის გაუმჯობესებასა და დასაქმების შესაძლებლობების გაფართოებას.

მთლიანობაში, საქართველო კარგ შესაძლებლობებს სთავაზობს ისეთ ინვესტიციებს, რომლებიც ფინანსურ უკუგებას პოზიტიურ სოციალურ და გარემოსდაცვით გავლენასთან აერთიანებს. თუმცა, ამ პოტენციალის რეალიზება მოითხოვს უფრო ძლიერ ინსტიტუტებს, უკეთეს რეგულაციებს, გაუმჯობესებულ მონაცემთა სისტემებსა და უწყვეტ თანამშრომლობას მთავრობას, განვითარების პარტნიორებსა და კერძო სექტორს შორის.  ამ მხრივ, მთავარი ამოცანაა ძირითად დაინტერესებულ მხარეებთან მყარი პარტნიორობებისა და კოალიციების შექმნა ყველა დონეზე, რათა ფინანსური ინვესტიციები რეალურად აისახოს მდგრადი განვითარების მიზნების მიღწევის დაჩქარებასა და ინკლუზიურ განვითარებაში.

როგორ შეუძლია საერთაშორისო ორგანიზაციებს, მთავრობებს, ფინანსურ ინსტიტუტებსა და კერძო სექტორს შორის უფრო მჭიდრო თანამშრომლობას საქართველოში მდგრადი განვითარების დაჩქარება?

აუცილებელი პირობა მკაფიოა: განვითარების ორგანიზაციებმა, კერძო ინვესტორებმა, ფინანსურმა ინსტიტუტებმა, მთავრობამ და კერძო სექტორმა საკუთარი პრიორიტეტები და ფინანსური ინსტრუმენტები მდგრადი განვითარების მიზნებს უნდა შეუსაბამონ, რათა საქართველოში გრძელვადიანი მდგრადი განვითარების სრული პოტენციალი გამოვლინდეს.

საერთაშორისო ორგანიზაციებს, მთავრობებს, ფინანსურ ინსტიტუტებსა და კერძო სექტორს შორის თანამშრომლობას შეუძლია, გააერთიანოს პოლიტიკური ლიდერობა, დაფინანსება, ინოვაციები და ტექნიკური ექსპერტიზა, რათა მიღწეულ იქნას უფრო დიდი და მდგრადი ზეგავლენა ისეთ სფეროებში, როგორიცაა მწვანე ენერგეტიკა, მედეგი ინფრასტრუქტურა, ციფრული ინოვაციები და სოციალური ინკლუზია, რაც დაეხმარება საქართველოს უფრო მედეგი, ინკლუზიური და მდგრადი მომავლის შენებაში. გაერთიანებული ერების ორგანიზაციას შეუძლია მნიშვნელოვანი წვლილი შეიტანოს ტექნიკური დახმარებისა და შესაძლებლობების განვითარების მხარდაჭერაში, გავლენაზე ორიენტირებული საინვესტიციო ფონდებისა და შერეული დაფინანსების მექანიზმების ხელშეწყობაში, ასევე იმ პოლიტიკისა და რეფორმების მხარდაჭერაში, რომლებიც მდგრადი ინვესტიციების განვითარებას უწყობს ხელს.

ამ კონტექსტში, გაეროს გლობალური შეთანხმების საქართველოს ქსელი მნიშვნელოვან როლს ასრულებს კერძო სექტორის მობილიზებასა და გაერთიანებაში, ასევე სტრატეგიული გავლენის მქონე ინვესტიციებისა და პასუხისმგებლიანი ბიზნესპრაქტიკის ხელშეწყობაში.

როგორ აფასებთ გავლენაზე ორიენტირებული ინვესტიციების ამჟამინდელ როლს მდგრადი განვითარების ხელშეწყობაში გლობალურად და უფრო ფართო რეგიონში?

გლობალურად, გავლენაზე ორიენტირებული ინვესტიციები მდგრადი დაფინანსების მნიშვნელოვანი ნაწილი ხდება. მას უკვე შეაქვს წვლილი მდგრად განვითარებაში, თუმცა ტრანსფორმაციულ მასშტაბებისთვის ჯერ კიდევ არ მიუღწევია. მისი მთავარი როლია კერძო, მოგებაზე ორიენტირებული კაპიტალის მიმართვა იმ სოციალური და გარემოსდაცვითი მიზნებისკენ, რომლებიც დაკავშირებულია მდგრადი განვითარების მიზნებთან განსაკუთრებით, ისეთ სფეროებში, როგორიცაა კლიმატის ცვლილება. Vontobel-ის 2025 წლის კვლევის მიხედვით, ინვესტორთა 81% დეკარბონიზაციას მიმდინარე ან სამომავლო მიზნად მიიჩნევს, ხოლო 77% პრიორიტეტს ნულოვან წმინდა ემისიებზე (net-zero) გადასვლას ანიჭებს. ამასთან, სულ უფრო მეტი ყურადღება ეთმობა თანაბარ შესაძლებლობებზე, მრავალფეროვნებასა და ბიომრავალფეროვნებაზე ორიენტირებულ ინვესტიციებს.

თვალსაჩინოა რეგიონული ტენდენციებიც.  2024 წელს, ევროპულმა კერძო გავლენაზე ორიენტირებულმა საინვესტიციო ბაზარმა (არაკვოტირებულ აქტივებში განხორციელებული პირდაპირი და არაპირდაპირი ინვესტიციები) ორი წლის განმავლობაში ზრდის შედეგად, 80 მილიარდი ევროდან 190 მილიარდ ევროს მიაღწია.[1] ზოგიერთი ანგარიშის თანახმად, უფრო ფართო ევროპული გავლენის ბაზარი 230 მილიარდ ევროდ არის შეფასებული[2]. ამ ზრდას მნიშვნელოვნად განაპირობებს ინსტიტუციური ინვესტორების ჩართულობა და მყარი მარეგულირებელი გარემო, რომელიც შექმნილია იმისთვის, რომ ფინანსურ უკუგებასთან ერთად უზრუნველყოს გაზომვადი სოციალური და გარემოსდაცვითი სარგებელი.

გავლენაზე ორიენტირებული ინვესტიციები სამხრეთ კავკასიაში (სომხეთი, აზერბაიჯანი და საქართველო) ფოკუსირებულია განახლებად ენერგიაზე, კლიმატის ცვლილებებისადმი მედეგობაზე, მდგრად სოფლის მეურნეობაზე, ტექნოლოგიურ ინოვაციებზე, რეგიონულ დაკავშირებადობაზე და შუა დერეფნის (Middle Corridor) ინფრასტრუქტურაზე, მდგრადი და თანაბარი ზრდის უზრუნველსაყოფად. კვლევის შედეგები აჩვენებს, რომ სწორი საინვესტიციო ჩარჩოებისა და მარეგულირებელი სტიმულების არსებობის შემთხვევაში, შესაძლებელია გავლენაზე ორიენტირებული ინვესტიციების სრული პოტენციალის რეალიზება.

რა მთავარი გზავნილი გექნებოდათ ბიზნესებისა და ინვესტორებისთვის, რომლებიც ფინანსურ შედეგებთან ერთად სოციალური და გარემოსდაცვითი გავლენის შექმნასაც ისახავენ მიზნად?

გამოწვევები, რომელთა წინაშეც დღეს მსოფლიო დგას, მათ შორის, კლიმატის ცვლილება, უთანასწორობა და მყიფე მიწოდების ჯაჭვები, ინოვაციურ ფინანსურ გადაწყვეტებს მოითხოვს. გავლენაზე ორიენტირებული ინვესტიციები ბიზნესებსა და ინვესტორებს საშუალებას აძლევს, მიიღონ ფინანსური უკუგება და ამავდროულად, უზრუნველყონ პოზიტიური სოციალური და გარემოსდაცვითი შედეგები, როგორიცაა სამუშაო ადგილების შექმნა ნაკლებად განვითარებულ თემებში, კლიმატის ცვლილებებისადმი მედეგი ინფრასტრუქტურის ან სასიცოცხლოდ მნიშვნელოვან სერვისებზე წვდომის გაუმჯობესება.

გრძელვადიანი წარმატების მისაღწევად, ბიზნესებსა და ინვესტორებს სჭირდებათ მკაფიო მიზნები, ძლიერი მმართველობა და გრძელვადიანი პარტნიორობა საჯარო და კერძო სექტორებს შორის. კომპანიებს, რომლებიც გავლენაზე ორიენტირებულ სტრატეგიებს ნერგავენ, შეუძლიათ, შეამცირონ საოპერაციო რისკები, გააძლიერონ მედეგობა და მოიზიდონ ისეთი ინვესტორები, რომლებიც პრიორიტეტს გრძელვადიან ღირებულებასა და სოციალურ პასუხისმგებლობას ანიჭებენ.

გაეროს 2026-2030 წლების საქართველოსთან თანამშრომლობის ჩარჩო პროგრამის ფარგლებში, ჩვენ ვაფუძნებთ კერძო სექტორის საკონსულტაციო ჯგუფს, რათა ხელი შევუწყოთ უფრო სტრუქტურირებულ დიალოგს მდგრადი განვითარების შესახებ კერძო სექტორის ძირითად დაინტერესებულ მხარეებთან. მსურს, ვისარგებლო შესაძლებლობით და მოვიწვიო ბიზნესსაზოგადოების წარმომადგენლები ამ პროცესში ჩასართავად. მოხარული ვიქნებით, თუ დაუკავშირდებით გაეროს მუდმივი კოორდინატორის ოფისს ან თქვენს კოლეგებს გაეროს სხვადასხვა სააგენტოში, ამ ინიციატივის შესახებ დამატებითი ინფორმაციის მისაღებად.

ვინაიდან კერძო სექტორი მნიშვნელოვან გავლენას ახდენს ეკონომიკურ, სოციალურ და გარემოსდაცვით პროცესებზე, მდგრადი ბიზნესპრაქტიკა აუცილებლობაა და არა არჩევანი. ისეთი გლობალური ინიციატივები, როგორიცაა გაეროს გლობალური შეთანხმება, ასახავს პასუხისმგებლიანი ფინანსებისადმი მზარდ საერთაშორისო ერთგულებას.გავლენაზე ორიენტირებული ინვესტიციებისა და მდგრადი დაფინანსების გაფართოებით, კაპიტალს შეუძლია, ხელი შეუწყოს უფრო ძლიერი თემების ჩამოყალიბებას, შეამციროს უთანასწორობა და დააჩქაროს გადასვლა უფრო მედეგი და მდგრადი მომავლისკენ.

დასასრულს, მინდა ხაზგასმით აღვნიშნო, რომ კერძო ინვესტორს აქვს არაერთი შესაძლებლობა, ითანამშრომლონ ისეთ სტრატეგიულ განვითარების პარტნიორებთან, როგორებიც არიან გაერო, მსოფლიო ბანკი, მასპინძელი მთავრობები და დონორები. ასეთი თანამშრომლობა რესურსების გაერთიანებასა და ინვესტიციების უფრო ფართო გავლენად გარდაქმნას უწყობს ხელს. გაერო მზად არის, ხელი შეუწყოს მსგავსი პარტნიორობების განვითარებასა და გაფართოებას, განსაკუთრებით – საქართველოში.

---------------

[1] GSG / ევროპული გავლენაზე ორიენტირებული ინვესტიციების კონსორციუმი — „გავლენის მასშტაბი“ (2024 წლის გამოცემა): ანგარიშის გვერდზე აღნიშნულია: „ევროპული კერძო გავლენაზე ორიენტირებული ინვესტიციების ბაზარი — რომელიც მოიცავს როგორც პირდაპირ, ისე არაპირდაპირ ინვესტიციებს არასაჯარო აქტივებში — შეფასებულია 190 მილიარდ ევროდ…“ და: „კერძო გავლენაზე ორიენტირებული ინვესტიციების ბაზარმა მნიშვნელოვანი ზრდა აჩვენა — ბოლო ორი წლის განმავლობაში არასაჯარო აქტივებში განხორციელებული ინვესტიციები 80 მილიარდი ევროდან 190 მილიარდ ევრომდე გაიზარდა“.

https://www.gsgimpact.org/resources/gsg-impact-publications-reports/the-size-of-impact-main-takeaways-from-the-european-impact-investing-market-siFing-exercise

[2] ფონდი“ Fondo Italiano d’Investimento“ და დფონდი“Human Foundation“: ევროპაში გავლენაზე ორიენტირებული ინვესტიციების ბაზრის მოცულობა 230 მილიარდ ევროს შეადგენს – ფონდი “ Fondo Italiano d’Investimento“

ორიგინალი ვერსია იხილეთ: https://unglobalcompact.ge/sustainability-spotlight/en/impact-investing-and-accelerating-sustainable-development-the-united-nations-vision-for-georgia/